Hukuk ve edebiyat, çoğu zaman ayrı dünyaların uğraşı gibi görülür; biri daha keskin metin ve kurallarla temeller çizerken, diğeri hayal gücü ve betimlemelerle şekillenir. Oysa tarih boyunca adalet arayışı, toplumların düzeni ve bireylerin temel hakları, sadece mahkeme salonlarında değil; roman sayfalarında, özne, şiirlerin haykırışlarında, ses ve tiyatro sahnelerinde görünüm olmuştur. İnsanların arayışları sadece hukuki normlara indirgenemez; bu insani arayış duygular taşır, duyuşlar ister; toplumu ve bireyi, edebiyat hukukla bir olup sarıp sarmalar. Hukuk, satırlara kazınmış ilkelerle düzeni kurarken; edebiyat, insanı insan yapan o duyguya yürek olur, insanın içinde susmayan adalet duygusuna el olur.
Victor Hugo’nun Sefiller’inde Jean Valjean’ın yaşamı sadece bir bireyin dramı değil; yoksulluğa karşı direnişi, aşkın, inancın ve adaletin yansımasıdır. Franz Kafka’nın Dava romanı ise ana karakter Josef K.’nın hiç bilmediği bir suçtan ötürü tutuklanmasını ve bu tutukluluğun birey üzerindeki karanlığını, çaresiz yönlerini ele alır. Özdemir Asaf’ın Adalet şiiri ise iğneleyici bir dil ve üslupla adalet duygusunun insani bir arayış olduğunu, hayatın bir parçası olduğunu gözler önüne sermiştir. Bu örnekler, hukuk ve edebiyatın nasıl kesiştiğini somutlaştırır.
Edebiyat, o uzanan eli sözle, hayalle ve en kıymetlisi inançla ihtiyaca hizmet ettirirken; hukuk toplumsal değerle edebiyatın hizmet amacına yoldaşlık eder. Böylece edebiyat ve hukuk, birbirinden farklı yöntemlerle aynı yolu yürür; bu yol aynı sese uzanır. Biri yasaları uygular, diğeri ise o yasaların eksik bıraktığını insan hikâyeleriyle tamamlar.
Yaşamın özü, insanın gerçeği, sadece hukuk kitaplarıyla sınırlanamaz; sadece bir şiirin diliyle de çözülemez. Edebiyat ve hukuk farklı yollarda olsa bile, yollar bazen kesişir, bazen ayrılır; ama asla birbirinden bağımsız değillerdir. Çünkü bir yanda temellerini sessiz düzen üzerine kuran hukuk, diğer yanda düzene ses olan, insana ve dünyaya ışık tutan edebiyat vardır. Bazen bir şiirin dizeleri mahkeme salonlarındaki kuralları haykıracak, bazen de bir filmin kesiti bir hukuk davasındaki ana temayı yansıtacaktır.
Ve nihayetinde hukuk ve edebiyat; anlamın, hayalin, inancın ve arayışın ufkuna birlikte bakacaktır. Çünkü hukuk düzeni kurar, edebiyat ise bu düzene ayna olur.
Bircan DEMİR
Selamlar, ben Bircan Demir. Uşak Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü son sınıf öğrencisiyim. Şiir ve müzikle ilgileniyorum. Keman ve piyano çalmak en sevdiğim uğraşlardan. Şiirler ve çocuk öyküleri yazarak edebiyat yolculuğuma devam ediyorum.
Sevgiyle ve bol okur kalın…